EO-Wijers regiowinnaar

opgave: perspectief schetsen voor een vitaal en aantrekkelijk platteland voor het gebied Alblasserwaard - Vijfheerenlanden

opdrachtgever: EO-Wijers Stichting

partner: FREELANdSCHAP

datum: 2019-2020

De regio Alblasserwaard-Vijfheerenlanden verkeert in een impasse. Bodemdaling, de water- en klimaatopgave, energietransitie, het behoud van het waardevolle cultuurlandschap, recreatie, de druk op de woningmarkt, Natura 2000-gebieden en stoppende boeren leveren talloze tegenstrijdigheden op. De omslag naar een natuurinclusieve kringlooplandbouw kan een einde maken aan al deze patstellingen. Natuur en landbouw zijn dan geen tegenpolen meer, kringlopen worden korter, burgers komen weer in contact met agrariërs en de verblijfskwaliteit van het buitengebied neemt toe. Maar hoe kan deze omslag gemaakt worden?

Met onze inzending voor de EO-Weijersprijsvraag 2019-2020 hebben we samen met landschapsontwerper Marc Nolden van FREELANdSCHAP onderzoek gedaan naar de potentie van kernrandzones in de transformatie van het platteland van deze regio.

Meervoudig ruimtegebruik speelt hierin een sleutelrol. Om nieuwe vormen van landbouw, natuur, recreatie en wonen een plek te geven, dient er voldoende ruimte te zijn om te schuiven met huidige grondgebruiksvormen én om experimenten met kringlooplandbouw en nieuwe functiecombinaties tot wasdom te laten komen. In de kernrandzones, de dynamische gebieden rond dorpen en steden, zou actiever gestuurd kunnen worden op de vorming van ‘interactielandschappen’, waar boeren, ondernemers en burgers samen kunnen optrekken.

Van oudsher functioneren de landerijen rondom woonkernen als ‘bijkeukens’. Functies die veel ruimte nodig hebben of overlast veroorzaken belanden vaak buiten de rode contour, in de randzone. Door de jaren heen zijn deze gebieden verdicht geraakt, met alle gevolgen voor de ruimtelijke kwaliteit en de bereikbaarheid van het buitengebied van dien.

 

Onze inzending wil een verandering teweeg brengen door de kernrandzones als een zelfstandige legenda-eenheid erkennen om de omschakeling van ‘kernrand’ naar ‘kernland’ te maken. In deze kernlanden bestaan de kringlopen uit korte lijnen tussen energie, actoren en gebruikers. Daarbinnen wordt regelgeving versoepeld en richtlijnen ingesteld. Onder het mom van ruilverkaveling 2.0 vinden ‘schuifoperaties’ plaats zodat in de kernlanden ruimte ontstaat voor nieuwe ondernemers.  Daarbinnen wordt regelgeving versoepeld en richtlijnen ingesteld. Onder het mom van ruilverkaveling 2.0 vinden ‘schuifoperaties’ plaats zodat in de kernlanden ruimte ontstaat voor nieuwe ondernemers. Op die manier kan het potentieel van deze dynamische gebieden worden benut en kunnen ze als startplekken voor de noodzakelijke transformatie van het platteland worden ingezet. Middels een methodische aanpak ontstaat een nieuw landschap van kernlanden.

 

  1. Inventarisatie van de belangrijkste gebiedsopgaven (urgenties) die kunnen dienen als motoren voor verandering. We definiëren voor deze regio energietransitie, waterhuishouding, ruimtelijke kwaliteit en vrijkomende agrarische bebouwing.

  2. De gebiedsopgaven worden in kaart gebracht in een synthesekaart waarbij per gebied de belangrijkste urgenties worden vastgelegd. Er ontstaan families van kernlanden met per familie een eigen ontwikkelkader waarin de kernkwaliteiten, doelen en opgaven staan beschreven.

  3. Binnen aangepaste regels en richtlijnen per landschapsfamilie kunnen nieuwe vormen van eigenaarschap op basis van oude principes van de commons gestalte krijgen. Zo komen de beoogde ‘interactielandschappen’ tot leven. 

Belangrijk is het bewaken van een aantal waarden op regionaal (of landelijk. of Europees) niveau zoals wateropgaven, energietransitie en ecologische vitaliteit zonder lokale ontwikkeling in de weg te staan en burger en boer zelf de sturing terug te geven op hun eigen leefomgeving.

Vanuit het juryrapport:

"Door rond elk dorp heel precies de opgave te formuleren, daar het ruilproces op in te richten en elke kavel een ‘opdracht’ mee te geven, is het reëel dat daadwerkelijk een beweging op gang komt waarmee op regionaal niveau de ‘juiste boer op de juiste plek belandt...... 
​Van der Borg vermoedt dat veel mensen zich herkennen in de strategie achter het plan Transformatie vanuit Kernlanden, juist omdat ze – helemaal in de geest van de nieuwe omgevingswet – zelf mogen bepalen wat er op de zogenoemde ‘urgentie- en opdrachtkaarten’ moet komen te staan. Daardoor ontstaat rust, aldus de voormalige burgermeester. Mensen hebben vaak het idee dat veranderingen zomaar en overal plaatsvinden. De bedenkers van Transformatie vanuit Kernlanden maken daar een einde aan: de rigide scheiding tussen stad en land wordt verlaten en per dorpsrand wordt duidelijk gemaakt wat daar binnen afzienbare tijd moet en staat te gebeuren."

lees hier het volledige juryrapport

© 2020 by K.A.S.  |  info@kasdelft.nl

  • Facebook Clean
  • Twitter Clean
  • Flickr Clean